දෙව්පුර ඇතෙකි..

ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ෂිකව අලි ඇතුන් 250ක් පමණ ව්විධ හේතු නිසා මිය යනවා.අලි-මිනිස් ගැටුම හා බැඳුනු වෙඩි තැබීම් හා කඳන් බැඳීම්, වස දීම්, හක්ක පටස් හා දුම්රිය අනතුරු,වගා ලිං වලට සහ පතල් වලට වැටීම් මේ හේතු අතර ප්‍රධානයි. මීට අමතරව, අලි-මිනිස් ගැටුම නිසා වසරකට අලි පැටවුන් 40ක් පමණ අනාථ වනවා. ඒ විතරක්ද? ගෘහාශ්‍රිතකරණයට හා ලාංකීය සංස්කෘතිය රකින්නට යැයි කියමින්, කිරි නොවැරූ අලි පැටවුන් ඔවුන්ගේ රංචු වලින් පැහැරගෙන විත්, ඔවුන්ව පීඩාවට පත්කොට ‘හීලෑ’ කිරීමත් සිදුවීම කණගාටුවට කරුණක්.

DSC_4522 - Copy

අපි අලි ඇතුන් ගැන කතා කළ යුත්තේ ඇයි? ගොඩබිම වසන විශාලතම ශාකභක්ෂක සත්ත්ව විශේෂය වන අලි ඇතුන් ඔවුන් සිටින පරිසර පද්ධතිය විද්‍යාත්මකව කළමනාකරණය කරන ඉංජිනේරුවන්. ඒ පරිසර පද්ධතියේ වැඩෙන සමහර ශාක වර්ගවල බීජ ප්‍රචාරනයට වගේම ඒවායේ ප්‍රරෝහණය සාර්ථක වන්නට නම් අදාළ බීජ අලි ඇතුන්ගේ ආහාර මාර්ගය හරහා යා යුතුයි. ලොකු කුඩා ශාක ආහාරයට ගැනීම, අතු සහ කඳන් කඩාබිඳ දැමීම වැනි චර්යාවන් මගින් ඔවුන් සිය වාසස්ථානයේ භෞතික ස්වභාවය වෙනස් කරනවා. සිය පැවැත්ම උදෙසා මේ වෙනස්කම් වෙනුවෙන් ම බලා සිටින සත්ත්වයින්ට හා ශාක වලට අලි ඇතුන්ගේ සේවය අත්‍යවශ්‍යයි. පරිසර පද්ධතියක සිටින ජීවී විශේෂ වල අන්තර්ක්‍රියාවන් හරියට මකුළු දැලක රැහැන් වගේ; එකිනෙකට සමබරව බැඳී තිබෙනවා. මකුළු දැල හානි නොවී පවත්වා ගන්නට සෑම ජීවියෙක්ම සහාය වෙනවා. සිය වාසස්ථානයේ අලි ඇතුන් අනිවාර්ය සංඝටකයක් වන්නේ මේ නිසා.

DSCN1597

මොවුන් සමාජශීලී සතුන්. පරිණාමිකව ඉතා ඉහල මට්ටමක සිටින නිසා, ඔවුනොවුන් අතර සන්නිවේදනය හා අන්තර් සබඳතා ඉතා සංකීර්ණයි. ගැහැණු සතුන් බොහෝ විට සිය ජීවිත කාලය පුරාම තමන් උපන් රංචුවේ රැඳී සිටිනවා. නමුත්, තරුණ වියට එළැඹෙන පිරිමි සතුන් රංචුව හැර ගොස් තනිවම ජීවත් වෙනවා. ඔවුන් යළිත් රංචුවකට එක් වන්නේ ප්‍රජනන ක්‍රියාවලියට සුදුසු ගැහැණු සතුන් සොයා උන් සමග එක් වීමටයි.

අලි රංචුවක හැසිරීම් බොහෝ විට තීරණය වන්නේ එහි සිටින කුඩා පැටවුන්ගේ ආරක්ෂාව සහ පැවැත්ම අරමුණු කරගෙනයි. පැටවුන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට රංචුවේ සියළුම සාමාජිකයන් කැපවීමෙන් කටයුතු කරනවා. ඔබ ජාතික උද්‍යානයක සංචාරය කරද්දී අලි රංචුවක් කලබල වී ඔබගේ ගමන් මග අවුරා සිටියා ඔබට මතකද? යළි සිහි කළොත්, ඒ රංචුවේ කුඩා පැටවුන් සිටිය වග ඔබට මතක් වේවි. දවසේ වැඩි වේලාවක් ශාක කොටස් බුදිමින් ඇවිදින අලි ඇතුන් උදයේ හෝ සවස් කාලයේ ජල පානයට හා ජලස්නානයට බොහෝ වේලාවක් වැය කරනවා. ඔවුන්ගේ සමාජ ජීවිතයේ අන්තර්ක්‍රියාවන් අඛණ්ඩව හා සවිමත්ව තබා ගැනීමට මේ චර්යා රටා ඉතා වැදගත්.

_In Mud (61)

අප්‍රිකානු අලින්ගේ ගැහැණු, පිරිමි දෙවර්ගයටම දළ තිබුනත්, ආසියාතික අලින්ගේ දළ දරන්නේ පිරිමි සතුන් පමණයි. සෑම ආසියාතික පිරිමි අලියෙක්ම දළ ඇතෙකු වන්නේත් නැහැ. ශ්‍රී ලංකාවේ දළ දරන අලින් සංඛ්‍යාව මුළු අලි ගහනයෙන් සියයට පහකටත් (5%) අඩුයි.

අලි ඇතුන්ගේ පැවැත්මට එල්ල වී තිබෙන තර්ජන නිසා ඔවුන්ගේ ස්වභාවික ජීවන රටාව බොහෝ අවුල් වී තිබෙනවා. 20 වන ශතවර්ෂය ආරම්භයේදී 12,000ක් පමණ වූයේයැයි සැලකෙන ලාංකීය අලි ගහනය, 2011 වසරේ සිදු කළ සංගණනයට අනුව ආසන්න වශයෙන් එයින් හරි අඩක්. පාරිසරික වශයෙන් මනා දුර දැක්මක් නැති, නොනවතින සංවර්ධන ක්‍රියාවලි නිසා ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන හානියට පත් වෙනවා. නීතිප්‍රකාර ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති ජාතික රක්ෂිත ප්‍රදේශතුළ රැඳී සිටින්නේ රටේ අලි ගහනයෙන් සියයට තිහකට අඩු සංඛ්‍යාවක්. වැඩි ප්‍රමාණයක් ගැවසෙන්නේ රක්ෂිත ප්‍රදේශ වලින් පිටත මිනිස් වාසස්ථාන අවට. ගොවීන් වගා කරන බෝග වර්ග අලි ඇතුන්ගේ ස්වභාවික ආහාර වර්ග වලට වඩ ආකර්ශනීයයි; පෝෂණ ගුණයෙන් යුක්තයි, එවගේම දිනය පුරා වනයේ බොහෝ දුරක් ගමන් කිරීමෙන් තොරව ඉතා පහසුවෙන් ලැබෙන මේ පෝෂණයෙන් යුත් ආහාර වලට ලොල් වී අලි ඇතුන් ගම් වැදීම විශාල ගැටුමකට මුළ පුරලා. දැනට ඉතිරි වී ඇති වියලි සහ අතරමැදි කලාපීය වනාන්තර මායිම් එළි කරමින් කෘෂිබිම් ව්‍යාප්ත කරන ගොවි මහතුන් මේ ප්‍රශ්නයේ අනිත් කොටස් කරුවන්.

IMG_2030

සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම් වලට යොදා ගන්නැයි පවසමින් සමාජයේ එක් ස්ථරයකට සීමාවූ අලි අයිතිකරුවන්, වල් අලින් ගෘහාශ්‍රිත කරන්නට කැප වී ක්‍රියා කරනවා. නමුත්, ඒ සතුන්ගේ සුබසාධනය පිළිබඳව අලි අයිතිකරුවන්වත්, නීතිය බලගන්වන රාජ්‍ය නිළධාරීන්වත් සැළකිලිමත් වන්නේ නැහැ.

මිනිස් අවශ්‍යතා සඳහා දුරබැහැර පෙදෙස් කරා තැනෙන මහාමාර්ග, දුම්රිය මාර්ග මඟින් සතුන්ගෙ සාමාන්‍ය ජීවන රටාවටද තර්ජනයක් තියෙනව. උදාහරණයක් ලෙස වනාන්තර හරහා ඉදිරිකර ඇති දුම්රිය මාර්ග නිසා සමහර අවස්ථාවලදි අලි ඇතුන් තුන් හතර දෙනා එකවර රාත්‍රී දුම්රියන්ට අසු වීම මෙයට කදිම උදාහරණයක්.

??????????

තවද වනයේ නිදහස්ව ජීවත්විය යුතු සතුන් දම්වැල්වලට කැපුණු ගැඹුරු තුවාල සහිතව, තද අවුවේ ඇවිද්දවමින්, නිසි ලෙස ආහාර, වතුර සහ විවේකය නොමැතිව සංචාරක කර්මාන්තයේ යොදවයි. රටේ සංස්කෘතියට ඉන් ලබා දෙන දායකත්වය කුමක්දැයි විදෙස් සංචාරකයන් මේ වන විටත් ප්‍රශ්න කරන්නට පටන් අරන්.

DSC_4537(1)

එපමණක් නොව, සිය රංචුවේ රැකවරණය මැද, මවගේ පෝෂණය ලබන අලි පැටවුන් කැළෙන් උස්සාගෙන අවුත් (මෙය නීති විරෝධී යැයි අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත) සිරකර තබන්නේ ඔවුන්ව පීඩාවට පත් කොට හීලෑ කර ගන්නා අදහසින්.

අලි ඇතුන් වඩා ලස්සනට පෙනෙන්නේ ඔවුන් වනන්තරයේ නිදහස්ව සැරිසරන විට පමණි. සිංහල ජන සාහිත්‍යය දුටු චමත්කාරයෙන් උන්ව දකින්නට නම් උන්ගේ නිදහස් පැවැත්ම අප විසින් මනා කොට තහවුරු කළයුතු වෙනවා.

මේ උදාහරණය ගජගා වන්නමෙන්,

දෙව්පුර ඇතෙකි – කුඹු දහසයකි
දිග දළ අටකි – සත් ගැබකි

අලි ඇතුන්ගේ පාරිසරික වටිනාකමත්, උන්ට ශ්‍රී ලංකාවේ මතු වෙමින් ඇති නොනවතින තර්ජන ගැනත් අප හැමෝම දැනුවත් වී සිටීම වැදගත්. හන්තාන ලිනක්ස් නවතම නිකුතුව “Tusker ටස්කර්” තේමාව භාවිත කරමින් තාක්ෂණික ප්‍රජාව වටා කතිකාවතක් ගොඩ නැගෙන අවකාශයක අලි ඇතුන් ගැන සාකච්ඡාවට ගැනීම ඔබ ඒ සතුන් සංරක්ෂණයට ගත් පළමු සාර්ථක පියවර වෙනවා.

hanthana

ස්තුතිය: චන්දන වීරතුංග මහතා සහ පශු වෛද්‍ය දීපානි ජයන්තා මිය.

හන්තානන ලිනක්ස් 17 LXDE සමඟින් LiveCD තැටියක් ලෙස

හන්තාන ලිනකස් පවුලට එක්වන අලුත්ම සාමාජිකයා වන හන්තාන ලිනක්ස් 17 LXDE අද උදෑසන නිකුත් විය. අපගේ සාමාන්‍ය DVD සංස්කරණය මඟින් සියලුම මෘදුකාංග එකතුවක් සහ නවතම 3D අතුරුමුහුණතක් ඉදිරිපත් කරන අතර, අපේ අලුත්ම සාමාජිකයා වන LXDE සංස්කරණය මඟින් අවම බලයක් සහිත පරිගණක වලට උපරිම සහයත්, තමන්ගේ රුචිකත්වයට අනුව තෝරාගත හැකි මෘදුකාංග එකතුවක් මෙන්ම සරල භාවයත් ඔබට ලබා දේ.

හන්තාන ලිනක්ස් 17 LXDE සංස්කරණය මෙම යොමුවෙන් ලබාගත හැකි අතර, ඔබට එය ස්ථාපනය කිරීමේ මගපෙන්වීම මෙම යොමුවෙන් බාගත හැකි ය.

හන්තාන සහ Fedora 17 හි අඩංගු සියලුම ගුණාංගයන් සමඟින් එන මෙම අලුත්ම හන්තාන ලිනක්ස් 17 LXDE සංස්කරණයේ Mozilla FIrefox, LibreOfficeWriter, LibreOffice Calc and LibreOffice Impress ඇතුලු තවත් බොහෝ මෘදුකාංග අඩංගු වන අතර මෙම සංස්කරණය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඉතාම ස්ථායී සහ අවම සම්පත් පරිභෝජනයක් සහිත LXDE අතුරු මුහුණත අඩංගු වේ. මෙහෙයුම් පද්ධතිය භාවිතා කිරීමට ඉතාම ස්ථායී සහ අවම සම්පත් පරිභෝජනයක් සහිත LXDE අතුරු මුහුණත අඩංගු වේ. LXDE යනු විවෘත මෘදුකාංගයකි. එය ලිනුක්ස් අතුරුමුහුණතක් ලෙස භාවිතා කරන ඉතා අඩු සම්පත් සහිත පරිගණක වල ක්‍රියාත්මක වීමට විශේෂයෙන් නිපදවා ඇත. එසේම නවීන පරිගණක තාක්ෂණයන් ඉතාම කාර්යක්ෂම ලෙස හසුරුවීමේ හැකියාවක් පවතින බැවින්, මෙය නවීන 3D දෘඪාංග වල ඉතාම වේගවත්ව ක්‍රියාතමක වේ.

හන්තාන ලිනක්ස් 17 (සිතිජ) සංස්කරණයට සමගාමීව හන්තාන ලිනක්ස් LiveCD සංස්කරණය ඉදිරිපත් කෙරුණ අතර, හන්තාන ලිනක්ස් 17 සංස්කරණය 2012 සැප්තැම්බර් 15 වන දින නිකුත් කරන ලදි. හන්තාන ලිනක්ස් 17 සංස්කරණයේ එළිදැක්වීමෙන් සතියක කාලයක් තුල 3000 කට අධික බාගත කිරීම් ප්‍රමාණයක් ලොව සිව් දෙසින් වාර්තා වූ අතර, මෙම සංස්කරණයට ඉතා ඉහළ ප්‍රතිචාර ලැබුණි. මෙමඟින් හන්තාන ලිනක්ස් සඳහා ලැබෙන ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීම මොනවට හෙළ වේ. ශ්‍රීලාංකීය ලිනක්ස් සංස්කරණයක් වන හන්තාන ලිනක්ස් සඳහා ලොවපුරා දැවැන්ත ඉල්ලුමක් පවතින අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් පද්ධතිය තුල හන්තාන ලිනක්ස් භාවිතයේ විශාල වැඩි වීමක්ද පෙන්නුම් කරයි.

අවම පරිගණක සම්පත් හා අවම මෘදුකාංග ප්‍රමාණයක් සමඟ තම පරිගණකයේ ක්‍රියාකාරකම් ආරම්භ කොට තම රුචිකත්වය පරිදි තමන්ටම ආවේනික පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධතියක් හා මෘදුකාංග එකතුවක් නිර්මාණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවයන් සහිත අය සඳහා හන්තාන ලිනක්ස් 17 LXDE සංස්කරණය ඉතාම ප්‍රයෝජනවත් වනු ඇත. මෙම සංස්කරණය තමන්ට අවශ්‍ය පරිදි වෙනස් කර ගැනීමේ ඉතා ඉහළ හැකියාවක් පවතී. එම නිසා පරිගණකයේ නියම නිදහස අත්විඳීමට කැමති අයට මෙම සංස්කරණය ඉතා උසස් මට්ටමේ සේවයක් සපයනු ඇත. පහතින් දැක්වෙන්නේ ඉතාම පහසුවෙන් අවශ්‍ය මෘදුකාංග ස්ථාපනය කිරමින් තමන්ට අවශ්‍ය ආකාරයේ මෙහෙයුම් පද්ධතියක් නිර්මාණය කිරීමේ සරල උදාහරණයක් පමණි.

GIMP ස්ථාපනය කිරීම
# yum install gimp -y

VLC බහුමාධ්‍ය මෘදුකාංගය ස්ථාපනය කිරීම
# yum install vlc -y

මෙහෙයුම් පද්ධතිය ස්ථාපනයෙන් පසු Gnome අතුරු මුහුණත ස්ථාපනය කිරීම
# yum groupinstall gnome-desktop -y

Sugar-desktop ස්ථාපනය කිරීම.
# yum groupinstall sugar-desktop -y
හන්තාන ලිනක්ස් x86_64, 64bit සංස්කරණය එළි දැක්වීමේ කටයුතු දැනටමත් සිදුවෙමින් පවතී. එම සංස්කරණය මීළඟ සතියේ ඉදිරිපත් කෙරෙනු ඇත.

හන්තාන 17 x86_64 නිකුතුව නිර්මාණය කළ පරිගනකයේ සිට අදාල සේවාදායක වෙත ගොනු පිටපත් කිරීමට ඇති තාක්ෂණික ගැටලුව නිසා එය නිකුත් කිරීම කල්දැමීමට සිදු විය. අපගේ හන්තාන ලිනක්ස් ගොනු සියල්ලක්ම cloud build system එකක ස්ථානගත කිරීමේ සැලසුම් සකස් කර ඇති අතර, මෙම සත්කාරය සඳහා, අවශ්‍ය පහසුකම් සැපයීමට අපි ඔබට ආරාධනා කරමු. ලොව පුරා ප්‍රචලිත වෙමින් පවතින අපේම ශ්‍රී ලාංකීය ලිනක්ස් සංස්කරණයේ ඉදිරිගමන වෙනුවෙන් ඔබගේ වටිනා කාලයෙන් බිඳක් වෙන් කොට, ශ්‍රී ලාංකීය පරිගණක ක්ෂේත්‍රයේ ඉදිරි ගමන වෙනුවෙන් දායකත්වයක් ලබා දෙන ලෙස අපි නැවතත් ඉල්ලමු.

හන්තාන ලිනක්ස් අලුත්ම සංස්කරණය ඉදිරිපත් කිරීමට නන්අයුරින් සහය දැක්වූ සියලුම අයටත්, හන්තාන ලිනක්ස් පරීශීලකයන්ටත්, හන්තාන ලිනක්ස් 17 i386 LiveDVD හි තත්වය පරීක්ෂා කළ ඔබ සැමටත් අපගේ හද පිරි ප්‍රණාමය පුද කිරීමටද අපි මෙය අවස්ථාවක් කර ගනිමු.

Sha256sum:
4c1d69cb53d6b4f7f6b7899e5f49e4495404c045542fcc7d403bb83b9866ac1f

දැයටකිරුළ 2012 හන්තාන වැඩසටහන සාර්ථකයි!

දැයට කිරුළ 2012 අධ්‍යාපන සහ වෙළඳ ප්‍රදර්ශනයට සමගාමීව ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්‍ෂණ ආයතනය සහ හන්තාන ලිනක්ස් ප්‍රජාව එක්ව සංවිධානය කළ නිදහස් සහ විවෘත මෘදුකාංග පිළිබඳ දැණුවත් කිරිමේ වැඩසටහන් මාලාව පෙබරවාරි මස 7 සහ 8 දෙදෙන තුළ ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්‍ෂණ ආයතනයේ ප්‍රදර්ශන කුටිය තුළ දි සිදු කරන ලඳි.

ICTA ආයතනයෙන් තෑග්ගක්..

මේ සඳහා අති විශාල පිරිසක් එක් වූ අතර සහභාගි වුවන්ගෙන් උණුසුම් ප්‍රතිචාර  ලැබුණි.

පාසල් ළමුන්, ගුරුවරු, දෙමාපියන් මෙන්ම  රාජ්‍ය සහ පුද්ගලික අංශවල රැකියාවන්හි  නියුතු කොටස් මෙම වැඩසටහන  සමඟ එක් විය.

මෙම වැඩසටහන  අතර තුළ දි පාසැල් ගුරුවරුන් සඳහා හන්තාන ලිනක්ස් පද්ධතියේ ඇති අධ්‍යාපනික මෘදුකාංග භාවිතයෙන් කෙටි පාඩමක් තම පාසැල් දරුවන්ට කිරීමටද අවකාශ ලබා දීම විශේෂත්වයකි. එහිදි එම මොහොතේ විනාඩි 2ක් පමණ කාලයකදි අදාල මෘදුකාංගය භාවිතයට හුරුවීම මඟින් පාසැල් දරුවන්ට කෙටි පාඩමක් කිරීමට පාසැල් ගුරුවරු සමත් වූහ.

 

ප්‍රදර්ශනකුටියට පැමිණි පාසැල් ගුරුවරයෙක් පැමිණ සිටි පාසල් ළමුන් ඇතුලු පිරිසට Kalzium මෘදුකාංගය භාවිතයෙන් රසායන විද්‍යාව පිළිබඳ කෙටි පාඩමක් කරමින්…

පාසැල් දරුවන් සඳහා පාසැල් පොත් බෑග්, පෑන් වැනි තිලිණ  මෙන්ම කෙටි සංග්‍රහයක් ලබා දීම ද ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්‍ෂණ ආයතනය විසින් සිදු කරන ලදි. එමෙන්ම හන්තාන ලිනක්ස් 15.5  DVD තැටි නොමිලේ බෙදා දීමද ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්‍ෂණ ආයතනය විසින් සිදු කරන ලදි.

දිනකට වැඩසටහන් 3 ක් පමණ කළ හැකි යැයි මුලින් සැලසුම් කළ ද, එක් වැඩසටහනක් අවසන් වෙත්ම තවත් වැඩසටහනක් ඇරඹීමට සිදු වුයේ පසල්  සිසුන් සහ ප්‍රදර්ශනයට පැමිණි දෙමාපියන්ගේ නිදහස් සහ විවෘත මෘදුකාංග පිළිබඳ හදුන්වා දුන් වැඩසටහන් සඳහා තිබූ උනන්දුව නිසා වෙනි.

 

ගණිතමය ගැටලු ඇසුරෙන් නිමවා ඇති TuxMath ක්‍රීඩාවෙන් ජයගත් පාසල් සිසුන් දෙදෙනෙක්..

තවද, අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ තොරතුරු තාක්‍ෂණ ශාඛාවද තම ප්‍රදර්ශනය කුටිය හරහා දෙවන වරටත් නිදහස් සහ විවෘත මෘදුකාංග හදුන්වා දීම මුළු  ප්‍රදර්ශන කාලය පුරාම  සිදු කරන ලදි.

දැයට කිරුළ ප්‍රදර්ශනය සඳහා එක් වීමට මූලික අවදියේදි සහාය දුන්  බන්දුල රණතුංග මහතාටත්, තොරතුරු තාක්‍ෂණ අමාත්‍යාංශයටත්, මෙම සියලු කාර්යයන් සාරථක කර ගැනීම  උදෙසා උරදුන් ශ්‍රී ලංකා තොරතුරු තාක්‍ෂණ ආයතනයේ අතුල පුෂ්පකුමාර, වසන්ත දේශප්‍රිය, මහේෂ් කූරගම, මලිත්, කසුන්, ප්‍රියන්ක  සහ හන්තාන කණ්ඩායමට අවශ්‍ය සියලු සම්බන්ධීකරණ  කටයුතු කරමින් හන්තාන ලිනක්ස්  කණ්ඩායමෙ සහායට එක් වූ සුජිත් ජයසූරිය මිතුරාටත් හන්තාන ප්‍රජාවේ නොමද ස්තුතිය පිරි නැමේ.

 

පැණයකට පිළිතුරු සොයමින්..

රැයක් දවාලක් නොමැතිව නිදහස් සහ විවෘත කේත මෘදුකාංග පිළිබඳ වැඩසටහන් සඳහා අති විශාල ඉරිසක් එක් ව සිටි අයුරු